گزارشهای میدانی از ایران نشان میدهد که در میانه تنگناهای اقتصادی فزاینده، خانوادههایی که نوزاد دارند با دردسرهای مضاعفی روبرو شدهاند. به طوری که برای تهیه اقلام موردنیاز کودک از شیرخشک و پوشک گرفته تا موارد دیگر باید مبالغ هنگفتی پرداخت کنند. تا آنجا که خرید سه تا چهار بسته پوشک و همین تعداد شیرخشک در ماه، گاهی حتی کل حقوق یک کارگر حداقلبگیر را میبلعد.
در حال حاضر قیمت یک قوطی شیرخشک، بسته به وزن، نوع و نشان تجاری، از حدود ۵۵۰ هزار تومان آغاز میشود و در برخی نمونههای خارجی و تخصصی، به شش میلیون تومان نیز میرسد. همزمان بسیاری از مارکهای شناختهشده و وارداتی یا نایاب شدهاند یا با قیمتهایی بسیار بالاتر از گذشته عرضه میشوند و در فروشگاههای آنلاین نیز برچسب «ناموجود» خوردهاند.
روایتهای میدانی خانوادهها و گزارش برخی رسانههای داخلی از افزایش شدید قیمت و دشوار شدن دسترسی به شیرخشک حکایت دارد. بسیاری از خانوادهها نیز میگویند توصیه به جایگزین کردن مارکهای مختلف عملا شدنی نیست، زیرا تغییر مداوم شیرخشک میتواند سلامتی نوزاد را به خطر بیندازد و برخی کودکان با همه محصولات سازگاری یکسانی ندارند.
بر اساس گزارش روزنامه شرق، خرید شیرخشک برای خانوادهها سهمیهبندی شده است و والدین تنها با ثبت کد ملی، امکان تهیه ماهانه هشت تا ۱۰ قوطی شیرخشک را دارند. با این حال، حتی همین سهمیه نیز همیشه در دسترس نیست و مراجعه به داروخانهها در بسیاری از موارد بدون نتیجه میماند.
در بخشی از این گزارش، به نقل از مادر یک نوزاد آمده است که تمام اعضای خانوادهاش برای پیدا کردن شیرخشک بسیج شدهاند. به گفته او، شرایط اقتصادی بهگونهای شده که اقوام و نزدیکان دیگر مانند گذشته توان هدیه دادن طلا، سکه یا پول به مناسبت تولد فرزند نورسیده عزیزانشان را ندارند و حالا نوع هدیهها نیز تغییر کرده است. به طوری که بسیاری از اقوام برای کمک به خانواده، پوشک و شیرخشک هدیه میآورند.
این مادر همچنین توضیح داد که تهیه دشوارتر و گرانتر شدن شیرخشک باعث شده است خانوادهشان یک گروه تلگرامی تشکیل دهد تا هرکس در داروخانهای شیرخشک پیدا کرد، دیگران را باخبر کند.
مادر یک نوزاد ششماهه نیز در گفتگو با ایندیپندنت فارسی، بحران بازار شیرخشک را تایید کرد و گفت از زمان تولد فرزندش چندین نشان تجاری مختلف را امتحان کردهاند، اما نوزادش تنها با یکی از نشانهای خارجی سازگاری داشت اما این نوع شیرخشک حالا یا بهسختی پیدا میشود یا قیمتی بیش از شش میلیون تومان در بازار آزاد دارد و حتی همان نیز به میزان کافی در دسترس نیست.
او توضیح داد که ناچار شده با یکی از شرکتهای اتوبوسرانی فعال در مسیر تهرانــاستانبول هماهنگ کند تا هر هفته چند بسته شیرخشک برایش خریداری و ارسال کنند. به گفته این مادر، تنها برای تهیه پنج بسته شیرخشک حدود ۲۵ میلیون تومان پرداخت کرده، در صورتی که این میزان شیرخشک نهایتا برای سه تا چهار هفته مصرف نوزادش کافی است.
مادر دیگری که فرزندش از شیرخشک «نان» استفاده میکند، نیز گفت تمام اعضای خانواده خود و همسرش برای پیدا کردن شیرخشک و پوشک با «قیمتهای قدیم» بسیج شدهاند و بخش مهمی از وقت روزانه خانواده صرف جستوجو در داروخانهها، فروشگاهها و تماس با آشنایان میشود تا شاید بتوانند اقلام موردنیاز کودک را با قیمتی کمتر از نرخهای نجومی بازار تهیه کنند.
قیمتهای بسیار گران پوشک
وضعیت بازار پوشک نیز تفاوت چندانی با بحران شیرخشک ندارد. حتی خبرگزاری فارس، رسانه وابسته به سپاه پاسداران، در گزارشی به افزایش شدید قیمت پوشک و فشار آن بر خانوادهها اذعان کرده است. بر اساس این گزارش، خانوادههایی که نوزاد دارند، ناچارند ماهانه دستکم چهار میلیون تومان تنها برای خرید پوشک کنار بگذارند که تقریبا معادل نیمی از حقوق یک کارگر حداقلبگیر است.
در گزارش رسانه وابسته به سپاه پاسداران به نقل از پدر نوزادی شش ماهه، آمده است که هفتهای ۸۰۰ هزار تومان برای خرید یک بسته پوشک پول میدهد و فرزندش بهطور متوسط ماهانه پنج تا شش بسته پوشک مصرف میکند.
بر اساس این گزارش، از بهمنماه سال گذشته قیمت پوشک کودکان بهطور ناگهانی جهش یافت و برخی محصولات طی مدت کوتاهی بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان گرانتر شدند. خانوادهها میگویند این افزایش قیمت ناگهانی و بدون اطلاعرسانی قبلی، شوک بزرگی به بودجه خانوار وارد کرد و حالا بخش ثابتی از درآمد ماهانه تنها صرف خرید پوشک میشود.
مرور قیمتها در فروشگاههای اینترنتی هم نشان میدهد که برای نمونه، یک بسته ۷۰ تایی پوشک «پریما» تولید لهستان و ترکیه، حدود سه میلیون و ۸۷۲ هزار تومان قیمتگذاری شده است. پوشک ۲۴ تایی «کانفی» تولید ترکیه نیز با قیمتی بیش از یک میلیون و ۳۵۰ هزار تومان به فروش میرسد. همچنین مجموعه سه بستهای پوشک «پمپرز» تولید آلمان، با مجموع ۷۸ عدد، قیمتی حدود ۱۳ میلیون و ۷۱۰ هزار تومان دارد.
قیمت پوشکهای تولید داخل نیز دستکمی ندارد؛ بهعنوان مثال یک بسته ۲۸ تایی پوشک «مولفیکس» که از سال ۱۳۹۰ در ایران تولید میشود، بهطور متوسط بین ۷۵۰ تا ۸۰۰ هزار تومان است. «مایبیبی»، از پرفروشترین فروشندگان پوشک در ایران، هم بسته به سایز و تعداد، با قیمتهایی بین حدود ۶۵۰ تا ۸۵۰ هزار تومان عرضه میشود.
مادر نوزادی شش ماهه از تهران میگوید تنها برای خرید پوشک فرزندش، هفتهای دستکم یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان هزینه میکند. با این حال، به گفته او، هزینه نگهداری از نوزاد فقط به شیرخشک و پوشک محدود نمیشود، بلکه اقلام متعدد دیگری نیز لازم است؛ از دستمال مرطوب، پماد و لوازم بهداشتی گرفته تا شیشه شیر، دارو، قطره، لباس و مواد خوراکی کودک.
او تاکید کرد که مجموع این هزینهها در پایان هر ماه به رقم بسیار سنگینی تبدیل میشود. به طوری که حتی خانوادههایی که صرفا از کالاهای تولید داخل استفاده میکنند نیز ناچارند ماهانه بیش از ۲۰ میلیون تومان برای نگهداری از یک نوزاد کنار بگذارند و این رقم در کنار دیگر مخارج خانواده از خوردوخوراک گرفته تا اجارهبهای مسکن بسیار بالا است و خانوادهها از تامین آن در شرایط اقتصادی کنونی ناتواناند.
در چنین شرایطی، مقامهای دولتی همزمان با افزایش فشار اقتصادی بر خانوادهها، درباره طرحی با عنوان «کارت امید مادر» که بر اساس آن، دولت ماهانه دو میلیون تومان اعتبار حمایتی برای هر نوزاد اختصاص میدهد، تبلیغات گستردهای به راه انداختهاند.
بهرغم تبلیغات پرسروصدای دولت، خانوادهها تاکید میکنند این مبلغ در برابر هزینه واقعی نگهداری از نوزاد، عملا ناچیز است، زیرا به گفته آنان، یک نوزاد بسته به وزن و شرایط جسمیاش در هفته به حدود یکونیم تا دو قوطی شیرخشک و یک بسته پوشک نیاز دارد. بنابراین کمکهزینه دولتی حتی پاسخگوی مصرف یک هفته کودک نیست.
افزون بر این، طرح «کارت امید مادر» تنها شامل نوزادانی میشود که از سال ۱۴۰۵ به بعد متولد شدهاند و کودکانی که پیش از آن به دنیا آمدهاند، مشمول چنین طرحی نمیشوند. در چنین شرایطی حکومت به تبلیغ گسترده فرزندآوری ادامه میدهد و مشوقهای فرزندآوری را بزرگ و قابلاهمیت جلوه میدهد.
با این حال، هانی تحویلزاده، رئیس انجمن تولیدکنندگان شیر خشک نوزاد بهتازگی از ورود سه کارخانه جدید به چرخه تولید خبر داد و مدعی شد که کمبود شیرخشک بهزودی برطرف خواهد شد. او همچنین گفت کارخانههای داخلی نهتنها توان تامین بازار ایران را دارند، بلکه حتی از ظرفیت صادرات نیز برخوردارند و در حال حاضر وضعیت تولید و عرضه شیرخشک «بحرانی» نیست.
رئیس انجمن تولیدکنندگان شیر خشک نوزاد در ادامه ادعاهایش افزود که خانوادهها هنگام مراجعه به داروخانه با «کمبود جدی» مواجه نمیشوند و چنانچه محصول یک نشان تجاری خاص موجود نباشد، میتوانند از نمونههای مشابه استفاده کنند. او همچنین مدعی شد قیمت شیرخشک نوزاد نسبت به سال گذشته تغییری نداشته است و همچنان با نرخهای پیشین عرضه میشود.
