هم‌زمان با ادامه تلاش‌های دیپلماتیک برای رسیدن تهران و واشنگتن به توافق صلح، یکی از مواردی که به گزارش رسانه‌ها، اختلاف‌نظر بر سر آن هنوز جدی است، سرنوشت اورانیوم با غنای بالای ایران است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، روز دوشنبه با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «اورانیوم غنی‌شده (گرد‌وغبار هسته‌ای) یا باید فورا به ایالات متحده تحویل داده شود تا به آمریکا منتقل و نابود شود، یا اینکه ترجیحا در بستر همکاری و هماهنگی با جمهوری اسلامی، در همان محل یا در مکان قابل‌قبول دیگری، در حضور و با نظارت کمیسیون انرژی اتمی یا نهاد معادل آن نابود شود.»

ترامپ بارها تاکید کرده است که از هدفش مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی هرگز نمی‌تواند و نباید به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند، عقب‌نشینی نخواهد کرد. در عین حال، مقام‌های جمهوری اسلامی هم گفته‌اند که از «حقوق هسته‌ای» خود دست برنمی‌دارند و حاضر به «تسلیم» نخواهند شد.

در این میان، تایمز اسرائیل نوشت که در جریان مذاکرات آتش‌بس میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی، ایران ممکن است انتقال اورانیوم ۶۰ درصد غنی‌شده خود به چین را بررسی کند. این اورانیوم که اکنون زیر آوار تاسیسات هسته‌ای بمباران‌شده قرار دارد، می‌تواند به‌سرعت برای ساخت سلاح هسته‌ای استفاده شود.

چندین گزارش رسانه‌ای به نشانه‌های مشابهی اشاره کرده‌اند و چین نیز این گزارش‌ها را تکذیب نکرده است؛ ضمن اینکه پاسخ وزارت خارجه این کشور نیز به‌گونه‌ای است که احتمال چنین اقدامی را باز می‌گذارد.

وزارت خارجه چین روز سه‌شنبه در پاسخ به پرسشی در یک نشست خبری اعلام کرد: «از زمان آغاز جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران، چین ارتباط نزدیک خود را با همه طرف‌های مرتبط، از جمله جمهوری اسلامی، حفظ کرده و برای توقف درگیری‌ها و پیشبرد صلح بی‌وقفه تلاش کرده است.»

این وزارتخانه ادامه داد: «ما همچنان به روح پیشنهاد چهارماده‌ای شی جین‌پینگ پایبند خواهیم ماند و برای بازگرداندن صلح و آرامش به خاورمیانه و منطقه خلیج فارس در سریع‌ترین زمان ممکن، نقشی مثبت ایفا خواهیم کرد. در خصوص مسئله هسته‌ای ایران، ما همواره از حل‌وفصل مسالمت‌آمیز این موضوع از طریق گفتگو و مذاکره حمایت کرده‌ایم و امیدواریم همه طرف‌های مرتبط بتوانند از این فرصت برای دستیابی به راه‌حلی از طریق مذاکرات استفاده کنند؛ راه‌حلی که نگرانی‌های مشروع همه طرف‌ها را در نظر بگیرد.»

وزارت خارجه چین همچنین اعلام کرد: «ما آماده‌ایم در حل‌وفصل سیاسی و دیپلماتیک مسئله هسته‌ای ایران همچنان نقشی سازنده ایفا کنیم، از نظام بین‌المللی منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای حفاظت کنیم و صلح و ثبات در خاورمیانه و جهان را تقویت کنیم.»

مشخص نیست مطرح شدن گزینه انتقال اورانیوم ۶۰ درصدی به چین از سوی ایران، واقعا موضع مطلوب تهران در چارچوب کلی مذاکرات است یا تلاشی برای آزمودن و تحت فشار قرار دادن آمریکا در این پرونده.

بر اساس توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ در دوران اوباما، تقریبا تمام ذخایر اورانیوم با غنای متوسط و پایین ایران در سطوح ۲۰ درصد، ۵ درصد و ۳.۶۷ درصد‌ــ مقداری که در صورت تسلیحاتی شدن، بالقوه برای تولید حدود ۱۰ سلاح هسته‌ای کافی بود‌ــ به روسیه منتقل شد، اما از آن زمان تاکنون، سطح اعتماد میان آمریکا از یک سو و روسیه و چین از سوی دیگر، به‌شدت کاهش یافته است.

در سال ۲۰۱۵، آمریکا و روسیه مجموعه قابل‌توجهی از توافق‌های دوجانبه کنترل تسلیحات هسته‌ای داشتند که حضور تیم‌های خارجی در تاسیسات هسته‌ای یکدیگر را برای اطمینان از اجرای تعهدات مشترک الزامی می‌کرد. برخی از این توافق‌ها در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱، منقضی شدند و باقی آن‌ها نیز پس از حمله روسیه به اوکراین‌ــ  که به سقوط شدید روابط آمریکا و روسیه انجامید‌ــ ملغی شدند.

اما واشنگتن و پکن هرگز نظام بازرسی هسته‌ای متقابل مشابهی نداشتند. اکنون در شرایطی که هر دو طرف به شدت با هم در رقابت‌اند، بیش از هر زمان دیگری به سرقت فناوری یا جاسوسی از طرف مقابل بدبین‌اند. بر همین اساس، مشخص نیست آمریکا بدون دریافت تضمین‌هایی مبنی بر دسترسی و نظارت دائمی آمریکا یا بازرسان هسته‌ای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر این مواد هسته‌ای در چین، با چنین انتقالی موافقت کند.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز دوشنبه به خبرنگاران گفت که تهران در حال حاضر درباره «جزئیات هسته‌ای» با آمریکا مذاکره نخواهد کرد و «تمرکز یادداشت تفاهم ۱۴ بندی بر پایان جنگ است».

بقایی در پاسخ به پرسشی درباره مذاکرات ۶۰ روزه گفت قرار است طی این بازه زمانی، درباره برخی جزئیات یادداشت تفاهم و چند موضوع دیگر گفتگو شود و «یکی از موضوع‌ها قاعدتا مرتبط با هسته‌ای است».

این اظهارات پس از آن است که دونالد ترامپ با انتشار متنی در تروث سوشال اعلام کرد، نتیجه مذاکرات یا «توافقی بزرگ برای همه» خواهد بود یا منطقه دوباره به «میدان نبرد و تیراندازی» تبدیل خواهد شد. آن هم در ابعادی «بزرگ‌تر و قدرتمندتر از همیشه».

در برخی گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی نیز مطرح شده که یکی از گزینه‌های احتمالی دولت ترامپ این است که ایران حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم نزدیک به سطح تسلیحاتی خود را به پاکستان، ترکیه، روسیه یا چین تحویل دهد تا در صورت نیاز بعدا به آمریکا منتقل شود.

گزینه احتمالی دیگر این است که ایران اجازه داشته باشد اورانیوم را به‌شدت رقیق کند و نزد خود نگه دارد. البته با این فرض که تاسیسات غنی‌سازی آن به‌قدری در حملات «عملیات خشم حماسی» آسیب دیده‌‌اند که ادامه غنی‌سازی مخفیانه ممکن نخواهد بود. این گزینه رقیق‌سازی نیازمند نظارت بسیار سختگیرانه بین‌المللی است که خود موضوع مذاکرات جداگانه خواهد بود.

مقام‌های اسرائیلی درباره توافقی ضعیف با جمهوری اسلامی هشدار داده‌اند. سناتورهای جمهوری‌خواه نیز آخرهفته به این توافق مرحله‌ای اعتراض کردند. حتی سناتور لیندزی گراهام آن را «کابوسی برای اسرائیل» خواند. با این حال کاخ سفید تاکید کرده است که بدون تحویل مواد هسته‌ای، هیچ کاهشی در تحریم‌های جمهوری اسلامی اعمال نخواهد شد.